Michel Pluim maakt kunst met typemachine en kopieerapparaat: ‘Tijdens het werken kom ik in het hier en nu, het werkt meditatief’ ’

BUNNIK Op zaterdag 28 september, Nationale Burendag, organiseert Wijkvereniging BinnenBunnik in MFAde Kersentuin voor de tweede keer een expositie van kunstwerken gemaakt door 20(amateur)kunstenaars uit Bunnik. Leoniek van der Vliet (exposant en mede-organisator) heeft een aantal portretten gemaakt van de exposanten waarin zij in aanloop naar de expositie voorgesteld worden aan het publiek. Vandaag Michel Pluim,  grafisch virtuoos.

Leoniek van der Vliet

In de huiskamer van Michel staat een groot bureau met een flinke stapel A4tjes met zwart-witte lijnen, patronen en vormen. Op de grond staan typemachines en op het bureaublad liggen schaar, snijmes en lijm klaar. Langs de wanden zijn kasten gevuld met elpees van soorten muziek. Michel maakt zijn kunst voornamelijk met de typemachine en het fotokopieerapparaat.

Hoe ben je aan deze bijzondere technieken gekomen?

,,De oorsprong van mijn kunst komt uit de punk, in die tijd werden singlehoezen zelf gemaakt met behulp van typemachine, schaar, lijm en kopieerapparaat. Heel direct en ruw. Ik was eens vergeten het papier in de typemachine vast te zetten. Het papier verschoof en regels kwamen over elkaar te liggen. Ik dacht: ‘Dat is een leuk effect!’, en ben daarmee gaan experimenteren. Van de zo ontstane patronen maak ik fotokopieën waar ik collages van maak en verder bewerk. Ik vergroot ze uit, maak er negatieven van of beweeg ze tijdens het kopiëren over de glasplaat. Ik hou van het toeval dat dan ontstaat. Daar maak ik opnieuw collages van. Deze stappen kan ik heel vaak herhalen, zodat 1 kunstwerk uit enorm veel bewerkingen en lagen over elkaar kan bestaan.”

,,Ik werk analoog, alles gaat met de hand. Ik hou van het tastbare. Het is fijn de onderdelen bij elkaar te leggen, er mee kan spelen, te kunnen laten liggen en er later weer bij terug te komen. Ik beweeg met de elementen met mijn handen, totdat ze gevoelsmatig op de juiste plek gevallen zijn. Als je analoog werkt heb je geen last van een apparaat dat beslissingen voor je maakt. Met mijn handen kan ik alles zelf bepalen. Ik werk intuïtief. De mislukkingen, of de toevalligheden, kunnen juist iets opleveren wat prachtig uitkomt. Ik bedenk het eindresultaat niet van te voren, het ontstaat terwijl ik bezig ben. Van de honderd werken waarmee ik start kunnen er vijf zijn die ik goed vind, waarbij er iets gebeurt.

Je werken zijn allemaal in zwart-wit, gebruik je ook wel kleur?

,,Ik maak al jaren colleges. Aanvankelijk gebruikte ik materiaal uit tijdschriften en zelfs pizzadozen. Deze waren in kleur. Later begon ik zelf cassettes met muziek uit te geven, ik knipte en plakte daarvoor de hoesjes. Ik gebruikte fotokopieën van foto’s die ik al eerder gemaakt had. Dat ging een eigen leven leiden, ik voegde typewerk samen met fotokopieën en mijn eigen foto’s. Het werkte beter dan ik had durven dromen.”

Zou je zelf een kopieerapparaat willen hebben?

,,Ik heb het wel overwogen, maar dan moet ik een atelier hebben. Ik werk nu vanuit huis, die tonerlucht en ozon die vrijkomt bij een kopieerapparaat wil ik niet in mijn woning hebben.”

Al vertellende is Michel bezig met de losse onderdelen van een. Hij snijdt, past, draait, schuift en kijkt vooral: wat gebeurt er? ,,Het lijken soms landschappen, hoogtekaarten, soms figuren. Er ontstaat beweging, ritme en trilling. Alles is trilling, dat wordt nu met de quantum fysica onderzocht en bewezen. Uit oude sjamanistische en Boeddhistische overleveringen blijkt dat mensen dit al wisten zonder westerse wetenschap. Die spiritualiteit -het voelen, het ervaren met je lijf en je hart in balans met je hoofd- is wat ik beoog te ervaren tijdens het creëren en in mijn kunst te stoppen.”

VOORBESTEMD TOEVAL

Michel zoekt in de stapels met zijn werken naar wat voorbeelden. Met een verontschuldigende lach: ,,Orde is wel een dingetje”. 

In je werken zie ik juist veel orde, je lijkt intuïtief ordelijk

,,Ik heb de neiging om in mijn collages rechte lijnen en een lineaal te gebruiken, ik hou van de schijnbare tegenstelling tussen de structuurloosheid in de getypte en gekopieerde lijnen en de gestructureerdheid van de lijnen die ik snijd. Dat zit ook in de titels die ik de werken geef, zoals Voorbestemd Toeval’. Dat zorgt ervoor dat mensen kijken en gaan zoeken. Laat mensen maar een beetje denken: ‘Hoe zit dat?’ Ik moet er niet over nadenken, want dan klap ik dicht. Als het maar de kans krijgt te ontstaan.”

In september is de BinnenBunnik Expositie, hoe ga je uit alle werken kiezen als je moeite hebt met ordenen?

,,Ik heb al van alles bij elkaar gelegd, maar het past ook weer bij mij om het vrij te laten. Vlak van tevoren ga ik kijken wat goed voelt, dan weet ik precies wat het moet zijn. Dat gebeurt gewoon, en het komt wel goed. Ik heb geleerd om dat open te laten, ik heb die ruimte op het laatste moment nodig om dingen te veranderen en een andere invulling te geven.”

Michel maakt werken met heel veel lagen. Hij is niet tevreden met de eerste stap van aan brengen van de inkt, maar plaatst laag over laag en laat telkens iets nieuws gebeuren. Daardoor zit zoveel dynamiek en dimensies in een werk, dat het niet meer terug te redeneren is. 

Je uiteindelijke werk is niet meer de eerste laag die je aanbracht, ik zou zeggen dat je werk evolueert.

,,Het eindproduct van een collage is altijd een kopie, geen knip- en plakwerk. Als je niet kan achterhalen hoe het gemaakt is, dan ben ik in contact met het werk zelf. Verstandelijke dingen zoals proces en materialen zijn dan naar de achtergrond en niet meer relevant. Dat vind ik heel bijzonder bij de schrijver en schilder William S. Burroughs, die maakte cut-ups van teksten. Hij verknipte teksten en zetten de delen in andere volgordes en herhaalde dat proces meerdere malen. Op een gegeven moment weet je niet meer wat je aan het lezen bent. Daardoor raakt de oorsprong van de tekst kwijt, het wordt een nieuw werk. Ik kijk ernaar, maar ik heb geen idee hoe hij het gemaakt heeft, het is ongrijpbaar geworden.

Die vrijheid zie je ook terug bij kunst van mensen met beperkingen, verstandelijk of psychisch. Er gaat dan iets open waardoor het niet meer te bevatten is. Dat wordt wel Outsider Art of Art Brut genoemd. Voor mij is kunst gewoon kunst. Raakt het me aan dan is het voor mij goed. Het is onnavolgbaar. Als ik iets over wil brengen dan is het eigenheid.”

TAAL EN RITME

,,Ik werk ook wel met asemisch schrift: het lijkt schrift of taal, maar is niet meer met je verstand leesbaar.” Michel laat een pagina vol met kringels en tekentjes zien, gemaakt met een stift. ,,Daar het onleesbaar is, kan je er op verschillende niveaus iets uithalen. Ik vind dat heel fijn om te doen. Het is een vorm van meditatie, ik kom in het hier en nu. Dit met de hand schrijven doe ik ook weer over getypt werk. Ik begin gewoon en het begint te stromen. Er kunnen tijdens het creatieve proces allebei innerlijke beelden, emoties en associaties bovenkomen. Soms gaat het zelfs zo dat er geen intentie meer achter zit. Dan maakt het kunstwerk zichzelf.”

,,Kunst is is sterk verbonden met muziek. Ik speel zelf de basgitaar en hou enorm van muziek. Dat is terug te vinden in de titels van mijn werken. Bijvoorbeeld in de vorm wat ik ‘klankwezens’ noem. Er zit ook iets hypnotiserends in. Als je de patronen en tekens bekijkt dan lijken die heel gelijkmatig, maar dat zijn ze niet. Er zit telkens een kleine verspringing in. Dat zorgt juist weer voor ritme en beweging.”

Het werk van Michel laat veel ruimte om zelf te kijken en te interpreteren. ,,Dat is voor mij belangrijk. Werken kunnen ook bij mij jaren later andere gevoelens en associaties opwekken dan toen ik het maakte. Het is leuk wat anderen te horen wat zij erin zien, ik hoor dat graag van ze, maar het kan ook mijn eigen ervaring beïnvloeden, wat ik soms onprettig vind.”

,,Het is goed mogelijk dat mijn werken door de invloed van de tijd veranderen. Ik gebruik niet altijd zuurvrij papier en reproduceer de werken niet digitaal. Ik plaats ze wel op Instagram, waar ik andere kunstenaars ontmoet en mijn werk verkoop. Zo krijg ik ook internationale contacten en verkocht ik mijn werk zelfs in Australië en Mexico. In 2019 kreeg kreeg de kans deel te nemen aan de expositie ‘Self-publish or be damned’ in de Academiegalerie van de HKU. Het thema van de expositie was de doe-het-zelf underground cultuur. Daar voelde ik me helemaal op mijn plaats. Alle 25 deelnemers maakten een eigen zine, helemaal naar eigen inzicht. De zines werden in een gelimiteerde, gefotokopieerde editie gepubliceerd. Dat was heerlijk, die vrijheid.”

Michels werk is te zien tijdens de expositie en via Instagram: @michel_pluim

De schilderijen, collages, fotografie, tekeningen, keramiek, papiersnijkunst en hun makers zijn te bezoeken van 10.00 tot en met 16.00 uur in de grote zaal tegenover de bibliotheekingang. De kunstenaars vertellen graag over hun werk en hoe ze hun kunst maken. Er zijn ook werken die je kan kopen, en er wordt een workshop papiersnijden gegeven. De leerlingen van de Muziekschool en de heer Heijmerink zullen de expositie omlijsten met piano achtergrondmuziek.