Natuurorganisaties:

UPLG niet [ambitieus] genoeg

4 mei 2026 om 08:54

Met het Utrechts Programma Landelijk Gebied wil de provincie de natuur herstellen en beschermen, ook voor toekomstige generaties. De natuur verarmt door te veel stikstof en de waterkwaliteit is op veel plekken onvoldoende. Daardoor ligt de vergunningverlening stil, met gevolgen voor woningbouw, energietransitie en landbouw. 

De maatregelen moeten leiden tot minder stikstof, schoner water, klimaatadaptatie en een toekomstbestendige landbouw. Doel is een daling van de stikstofuitstoot met 46 procent. Door meer biodiversiteit wordt het hele gebied (be-)leefbaarder en een bron van verschillende soorten planten en dieren.

NOODKLOK Drie natuurorganisaties in de Kromme Rijnstreek complimenteren de provincie en noemen het ontwerp-UPLG een ‘moedige poging’, maar ‘onvoldoende qua ambitie en tempo’. ,,Het gaat slecht met de natuur”, zegt Wim Verheugt van de werkgroep Kromme Rijncorridor. ,,De natuur kachelt steeds verder achteruit. Het stoppen van die teloorgang vergt een vergaande transitie in het belang van natuur en landschap.”

TEMPO In de plannen ontbreekt volgens de organisaties het gevoel van urgentie. ,,Het tempo moet omhoog”, vindt ook Henny Olthof van de Vereniging Natuur & Milieu Wijk bij Duurstede. ,,Vooruitschuiven lost niets op. Het zijn geen nieuwe problemen, we weten het al jaren. Er had veel eerder geacteerd moeten worden. In het UPLG gelden veel maatregelen pas vanaf 2030. Nog meer vertraging is slecht nieuws voor de natuur.”

STRENGER De drie organisaties pleiten voor verdergaande maatregelen. Zo vinden zij het onbegrijpelijk dat van de negen Natura 2000-gebieden in de provincie slechts zes beschermd zullen worden door een stikstofzone, waar kunstmest en gewasbescherming verboden zijn en dierlijke mest beperkt toegestaan is. 

In de Kromme Rijnstreek gelden die stikstofzones niet voor de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden Kolland & Overlangbroek en Rijntakken. 

,,Onbegrijpelijk”, zegt Verheugt. ,,Zo is Kolland & Overlangbroek een gebied uniek in Europa met zeldzame mossenflora, en waar de essen inmiddels omvallen. Hier moet natuur prioriteit krijgen boven economische belangen conform de Europese voorschriften. De overgangszones zijn bovendien teruggebracht van de geadviseerde 2000 meter naar 250 meter. Politieke daadkracht is nu nodig.”

ONDOORDRINGBAAR Zorgen zijn er ook over het Eiland van Schalkwijk. Volgens Jan van Binsbergen van Milieuwerkgroep Houten/Biodiversiteit is het gebied rond het Verdronken Bos inmiddels overwoekerd door bramen en brandnetels. „Ondoordringbaar en eentonig.” Ook in het bos Nieuw Wulven is de brandnetel door de overmaat aan stikstof de nieuwe ondergroei geworden.

DIKKE ONVOLDOENDE Ook de waterkwaliteit is hem een doorn in het oog. Hij is blij met de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW), waardoor minder mest en bestrijdingsmiddelen in water en bodem terechtkomen en biodiversiteit meer kans krijgt. Wel mist hij maatregelen om boeren te stimuleren natuurvriendelijke oevers aan te leggen.

Volgens Wageningen University scoort de Nederlandse waterkwaliteit een ‘dikke onvoldoende’ en is de kans klein dat Nederland op tijd aan de KRW voldoet.

,,Door overmatig gebruik van gewasbeschermingsmiddelen holt ook de waterkwaliteit achteruit”, zegt Verheugt. ,,We hebben niet alleen een stikstofcrisis, maar ook een watercrisis.”

BOEREN Er is begrip voor de zorgen van boeren en fruittelers. ,,De Nederlandse agrofood-sector is een innovatieve topsector van wereldformaat maar de winsten van hun exportmodel voor melk (70% van de melkproductie wordt geëxporteerd) mogen niet ten koste gaan van natuur en gezondheid.”

HANDREIKING Er is bereidheid om samen te werken. ,,Samen met de Agrarische Natuurvereniging Kromme Rijnstreek markeren wij weidevogelnesten voor de grondeigenaren, zodat loonwerkers eromheen kunnen werken”, zegt Verheugt. ,,En: landgoedeigenaren zijn gewend om twee generaties vooruit te denken. Samen met hun pachters willen we bijdragen leveren aan de verduurzaming van hun bedrijfsvoering. In Nederland werkt slechts vier procent nu biologisch, dat zou in 2030 15% moeten zijn. Met onze kennis en inzicht in subsidiestromen kunnen we samen de omslag maken.”

Ook voor fruittelers zijn natuurherstel en minder stikstof van belang, zegt Olthof. ,,Het aantal vlinders en insecten neemt hard af. In China worden fruitbomen inmiddels al handmatig bestoven.” Dit is noodzakelijk geworden door het verdwijnen van bijenpopulaties, veroorzaakt door overmatig gebruik van pesticiden. Minder stikstof betekent: meer verschillende soorten bloemen waarop insecten afkomen.

BALANCEERACT Volgens de drie natuurorganisaties is het UPLG een belangrijke stap voor natuurherstel. Het plan heeft oog voor leefomgeving, economie en landbouw, maar ambitie en tempo moeten omhoog. 

Olthof: „Het UPLG bevat goede maatregelen, maar helpt de natuur nog onvoldoende vooruit. En vooruitschuiven lost niets op.”