UPLG zaait [onrust] onder fruittelers
22 april 2026 om 07:50Met het Utrechts Programma Landelijk Gebied wil de provincie de natuur herstellen en beschermen, ook voor toekomstige generaties. De natuur verarmt door te veel stikstof en de waterkwaliteit is op veel plekken onvoldoende. Daardoor ligt de vergunningverlening stil, met gevolgen voor woningbouw, energietransitie en landbouw. De maatregelen, die per gebied verschillen, moeten leiden tot minder stikstof, schoner water, klimaatadaptatie en een toekomstbestendige landbouw. Doel is 46 procent minder stikstofuitstoot .
FRUITTEELT VERGETEN Voor de fruitteelt kan het UPLG grote gevolgen hebben. Bedrijven bij waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden lijken het hardst te worden getroffen. Voor fruittelers draait het vooral om de vraag: blijft er nog genoeg ruimte over om rendabel fruit te telen?
Volgens Pierre Jongerius, fruitteler in Houten en voorzitter van de Nederlandse Fruittelers Organisatie provincie Utrecht, is er nog veel onduidelijk en is de sector zelfs over het hoofd gezien.
„We weten niet waar we aan toe zijn, terwijl de impact voor bedrijven groot is. De fruitteelt is meerjarige teelt: bomen staan jarenlang op dezelfde plek en vragen om een zorgvuldig opgebouwde teelt, met gerichte inzet van water, nutriënten (voedingsstoffen) en gewasbescherming tijdens het seizoen. Fruittelers kunnen te maken krijgen met spuitvrije zones, beperkingen in grondwaterbeschermingsgebieden en strengere regels langs water.”
GEWASBESCHERMING Vooral mogelijke beperkingen op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zorgen voor onrust. Dat raakt de fruitteelt extra hard, omdat zeker appels, peren en kersen tijdens het groeiseizoen beschermd moeten worden tegen ziekten, plagen en schimmels. Minder kunnen spuiten betekent meer risico op schade, uitval en kwaliteitsverlies.
,,We moeten spuiten om een gezond product op tafel te kunnen leggen”, vertelt Erik Vernooij van het gelijknamige Cothens fruitteeltbedrijf.
Waar mogelijk maakt Vernooij gebruik van biologische gewasbeschermingsmiddelen, zoals het middel Tracer, ter bescherming van kersen tegen de suzuki-fruitvlieg. Ook overkappingen met rondom speciale anti-insectennetten beschermen: ,,Door de fijne maaswijdte kan bijvoorbeeld de suzuki-vlieg tijdens de periode dat de kersen gevoelig zijn, veel moeilijker bij de kersen komen.”
Een beperking op de gewasbeschermingsmiddelen zou voor Vernooij betekenen dat de teelt veel moeilijker wordt: ,,Als we onze kersen niet meer kunnen beschermen tegen de suzuki-vlieg, kunnen we geen kersen meer telen.”
FRUIT MET EEN VLEKJE Niet ingrijpen met gewasbeschermingsmiddelen is geen optie, zegt ook Jongerius. ,,Dan kunnen we niet meer aan de gevraagde kwaliteit voldoen. Omdat consumenten fruit met een vlekje vaak laten liggen, verwachten supermarkten gave appels. Het liefst zou ik onder een boom gaan liggen en wachten tot ik onze appels en peren kan plukken, maar zo werkt het helaas niet.”
INNOVATIE Om het milieu te sparen, werken veel fruittelers met geïntegreerde gewasbescherming: een combinatie van monitoring, inzet van natuurlijke vijanden en gerichte toepassing van middelen, vertelt Jongerius. ,,Ook passen ze nieuwe technieken toe zoals fertigatie, waarbij water en voeding via druppelslangen nauwkeurig bij de wortels worden toegediend: vrijwel geen uitspoeling naar bodem en water.”
Ook Vernooij is bezig met innovatie zoals precisieteelt en fertigatie. ,,Met de huidige AI-technieken gaat innovatie met een sneltreinvaart. Hopelijk kunnen we nóg strakker op de teelt zitten. Ook gebruiken we steeds betere spuiten om het fruit te beschermen én te voeden. Technieken als 99% driftreductie is bij ons en vele andere telers al in gebruik.”
PFAS Onrust ook over de aanwezigheid van PFAS in het grondwater en het mogelijke verbod om in grondwaterbeschermingsgebieden en omliggende zones gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken. Vooral fruittelers in en rond de waterwingebieden van Cothen en Bunnik kunnen de gevolgen merken. Daar wordt het grondwater beschermd voor de productie van drinkwater.
Jongerius: „Als sector weten we dat we onze verantwoordelijkheid moeten nemen en PFAS-houdende middelen moeten uitfaseren. Maar het moet vooral helder zijn welke stoffen precies in het grondwater zitten en welke rol gewasbeschermingsmiddelen daarin spelen. Ook bijvoorbeeld medicijnen en regenwater kunnen bijdragen aan PFAS. Het is belangrijk dat maatregelen worden gebaseerd op gezamenlijk vastgestelde feiten (joint fact finding). Pas dan kun je eerlijke en werkbare regels opstellen.”
GEEN VERDIENMODEL Voor bedrijven binnen 250 meter van Natura 2000-gebieden worden forse beperkingen in bemesting overwogen. In de Kromme Rijnstreek gaat het mogelijk om de stikstofgevoelige gebieden Kolland & Overlangbroek en Rijntakken.
„Rendabele en kwalitatief goede teelt wordt onmogelijk”, zegt Jongerius. „Kunstmest wordt verboden en uit dierlijke mest mag nog maximaal 100 kilo stikstof per hectare worden gebruikt. Dat is zelfs strenger dan voor biologische telers, die 170 kilo mogen gebruiken. Dan houd je als fruitteler geen verdienmodel meer over.”
UNIEK LANDSCHAP Ook het landschap staat volgens hem op het spel. „Boomgaarden bepalen al honderden jaren het karakter van het Kromme Rijngebied, dragen bij aan biodiversiteit en leveren lokaal fruit. Minder ruimte voor fruitteelt raakt dus ook de leefomgeving en het aanbod van streekproducten.”
STAPELING De optelsom van maatregelen uit het UPLG en de Europese Kaderrichtlijn Water maakt het volgens Jongerius lastig om gericht te investeren in de toekomst, bijvoorbeeld in herplant en verdere verduurzaming.
MEEDENKEN De NFO heeft haar achterban actief geïnformeerd en praat nu met de provincie over maatwerk. ,,We denken mee en dragen we bij aan oplossingen, binnen de grenzen van een rendabele en kwalitatief goede teelt.”
De provincie ontving ongeveer 1700 zienswijzen en wil het definitieve UPLG voor de zomer vaststellen. Maatwerkmaatregelen voor fruittelers worden daarin nog niet opgenomen.