Frans Wauters uit Werkhoven spant zich in voor de nalatenschap van de kunstenaar onder wiens schilderij hij ter wereld kwam

7 mei 2024 om 09:36 Kunst

WERKHOVEN Onder een schilderij van Stefanoff geboren worden en 63 jaar later een biografie over deze kunstenaar schrijven - hier lijkt een cirkel rond te komen. Frans Wauters uit Werkhoven beleefde het en werkt momenteel hard om de nalatenschap van de Pools Bulgaarse kunstenaar Stefanoff wereldkundig te maken. Wauters richtte een tentoonstelling in en hoopt dat een biografie van zijn hand over Stefanoff dit najaar kan verschijnen.

door Kuun Jenniskens

Frans Wauters (63 jaar) is een globbetrotter die 3,5 jaar in Amerika woonde en er - net als zijn vrouw - werkte bij Oracle in Silicon Valley. Inmiddels heeft hij 90 landen bezocht. Sinds 1998 vanuit de Herenstraat in Werkhoven. Mensen kunnen Frans Wauters kennen van zijn jaarlijkse carnavalsstunt tijdens de Werkhovense optocht. Als rasechte Bredanaar - met een groeiend vleugje heimwee naar deze stad - haalt hij jaarlijks een carnavalsgrap uit met zijn dorpsgenoten. In de Witte Tent aan de Herenstraat 20, daar gebeurt het. De tent heeft inmiddels dienst gedaan als asielopvang, startpunt koninklijk huis, en dit jaar als flexwoning voor in Werkhovense voortuinen. 

FAMILIEBAND MET KUNSTENAAR STEFANOFF

Zijn werkzaamheden als marketingmanager voor grote ondernemingen heeft Frans Wauters inmiddels gestaakt. De afgelopen twee jaar werkt hij in zijn Werkhovense werkkamer aan een flink project, dat steeds grotere vormen aanneemt. Frans Wauters is ook kunstverzamelaar. Vanuit zijn familie is er een band met de Bulgaars Poolse kunstenaar Christo Stefanoff (1898-1966). Wauters werkt aan zijn biografie en stuit op steeds meer zaken die hij wil uitzoeken en aanpakken. De grootste schatten liggen in Canada.

DE GEBOORTE VAN FRANS

Maar eerst terug naar het begin, want dit verhaal begint om precies te zijn, direct bij de geboorte van Frans. Frans Wauters groeit op in een huis aan de Ceresstraat in Breda waar vier schilderijen van Stefanoff hangen. Onder één van deze schilderijen werd hij geboren. Een schitterende prent van zijn moeder - prachtig blozend en stralend van het licht, geschilderd door Stefanoff - hing boven het bed waar Frans het levenslicht zag.

VLAK NA TWEEDE WERELDOORLOG TE GAST BIJ FAMILIE WAUTERS

Vlak na de oorlog woonde Stefanoff een tijdje in bij de ouders van Frans Wauters. ,,Het is niet zo dat ik veel verhalen ken uit die tijd. Bij ons thuis werd weinig gesproken over de oorlog. De schilderijen waren er gewoon, net als deuren en ramen. In de woonkamer hing een groot werk van een boer met ploegende ossen, met daarboven een hele woeste lucht. Mijn moeder, die uit Zeeland kwam, noemde het een Zeeuws tafereel. Nu ik inmiddels twee jaar onderzoek doe naar leven en werk van Stefanoff weet ik dat het een schilderij is uit zijn geboorteland Bulgarije.”

Inmiddels zijn de ouders van Frans Wauters overleden en is het huis niet meer in bezit van de familie. De vier schilderijen zijn naar zijn zus gegaan. ,,Zij vond het mooi, zelf heb ik meer met moderne kunst.”

VERHAAL VAN REIZEN, POOLS VERZET, KAMPEN

In zijn Bredase periode - die van 1946 tot 1947 duurde - werkte Stefanoff in de oude V&D en startte daar ook exposities. Van 1924 tot 1934 was de kunstschilder de wereld over getrokken en schilderde hij portretten van staatshoofden en beroemdheden, zoals Greta Garbo. De schilder heeft altijd goed van zijn kunst kunnen leven. In 1934 landde hij vanwege de liefde in Polen. In de Tweede wereldoorlog maakte hij deel uit van Zegota, een Poolse verzetsgroep. Eind 1944 werden Stefanoff, zijn vrouw Irena en hun 5-jarig zoontje door de Duitsers opgepakt. Vanaf dat moment werden ze door de Duitsers van elkaar gescheiden. Frans Wauters heeft in Canada een briefje gevonden waarin Stefanoff vanuit zijn eerste gevangenis een berichtje schrijft aan zijn vrouw. Het waren taaie tijden met uiteindelijk een verblijf in drie verschillende concentratiekampen. Zijn laatste kamp was Bergen-Belsen, het kamp waar ook Anne Frank en haar zusje om het leven kwamen.

Frans Wauters in zijn Werkhovense tuin met het schilderij van Greta Garbo - Kuun Jenniskens

IN KIELZOG VAN POOLSE BEVRIJDERS NAAR BREDA

Na de bevrijding van Bergen-Belsen op 15 april 1945, in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog, werd Stefanoff hofschilder van de 1e Poolse pantserdivisie van generaal Maczek - de generaal die eind 1944 de stad Breda bevrijdde. Stefanoff volgde in zijn voetsporen en zocht onderdak bij ‘gegoede burgerij’ van Breda. Hij verkreeg er kost en inwoning en kreeg dure materialen zoals doeken en verf betaald. Als dank schonk hij de families schilderijen. In 1947 was Stefanoff te gast bij de familie Wauters.

De zoektocht van Frans Wauters bracht hem eind 2022 naar Canada, waar Stefanoff in 1952 naar toe was verhuisd. Samen met zijn vrouw Irena die hij, na de verschrikkingen van de kampen en de oorlog, weer had gevonden. Hun zoontje hebben ze nooit weer gevonden. Canada werd hun laatste bestemming, Stefanoff stierf er in 1966, zijn vrouw in 2005. 

IN ATELIER IN CANADA TROK WAUTERS ALLE LAATJES OPEN

Frans Wauters heeft de huidige erfgenaam, die het Canadese huis en atelier in beheer heeft, op weten te sporen. Voor zijn onderzoek heeft Wauters er een week kunnen logeren en er alle laatjes en kastjes opengetrokken. ,,Je komt echt in een tijdcapsule terecht. Alles ligt er nog, verf, spatels, tekeningen, papieren, 150 schilderijen – en alles is in tact gebleven. Het houten huis uit 1940 verkeerd echter in zeer slechte staat, dus er moet wel iets gebeuren om deze erfenis te beschermen.” Een bijzonder moment was dat Frans Wauters er totaal onverwacht een portret van zijn eigen opa aantrof.

Wauters probeert te redden wat er te redden valt. Stefanoff verscheepte in 1952 al zijn werken naar Canada. Wauters vond in Canada ook een groot portret van koningin Juliana. Een wens is om dit werk naar de KMA in Breda te krijgen. In Praag vond Wauters het schilderij van Greta Garbo dat in 1932 in Hollywood was geschilderd en 90 jaar kwijt is geweest. Vanwege opnamen voor de film ‘Grand Hotel’ heeft Garbo op dit schilderij zwart haar.

TENTOONSTELLING MACZEK MEMORIAL

Afgelopen april richtte Wauters een tentoonstelling in met werken van Christo Stefanoff, onder de titel ‘Vergeten Schilder van Oorlog en Vrede’. Deze loopt nog tot 30 november in het Maczek Memorial in Breda. Frans Wauters: ,,Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Breda is bevrijd, dus een mooi moment om de werken van Stefanoff te tonen.” Hier is ook een triptiek van Stefanoff te zien die de divisie van Maczek op 28 oktober 1946 aan de gemeente Breda schonk. De oorlog vind zijn weg terug in veel van het werk van Stefanoff, ware heraldiek met onder andere beelden van Polen die strijden op de barricaden van het verwoeste Warschau. 

Foto van Stefanoff - Jean Laumen 

DOEL IS OM 200 WERKEN ONLINE TE ZETTEN

Frans Wauters richtte inmiddels de stichting Christo Stefanoff op, met als doel om leven en werk van deze kunstenaar in kaart te brengen, vast te leggen, te redden - en wereldkundig te maken. Wauters houdt wel van een stevige uitdaging: ,,Het einddoel is dat 6 miljard mensen weten wie Stefanoff is. Ik wil zijn complete oeuvre op zijn website krijgen. Van de 200 werken staan er pas 10 online. Ander doel is om alle werken die in Europa zijn gemaakt en die in 1952 zijn verscheept, weer terug te halen.” Maar eerst moet er het nodige werk worden verzet aan de Stefanoff biografie, die Frans Wauters het liefst op 28 oktober laat verschijnen, de dag dat Breda 80 jaar geleden door de Polen werd bevrijd.

Voor lezers wiens interesse is gewekt, op donderdag 3 oktober om 19:30 uur geeft Frans Wauters een lezing over Stefanoff in het Maczek Memorial Breda.