Raymond groeide op in Odijk en is al vele jaren dorpshistoricus. Al verhuisde hij zo’n dertig jaar geleden uit het dorp, Odijk heeft een speciaal plekje in zijn hart en ook in zijn agenda. Hij schrijft en vlogt al twintig jaar over de geschiedenis van het dorp. De afgelopen jaren spendeerde hij vele uren aan het schrijven van dit boek, maar ook na het verschijnen ervan, zal hij zich blijven verdiepen in de archieven van Odijk. 

Toen Raymond vertrok uit Odijk, kwam Wil van der Plas er wonen. Zij gaf decennialang geschiedenisles op het Griftland college in Soest en is ook erg geïnteresseerd in de historische bronnen en verhalen. Ze kende ook de protestantse geschiedenis en hield de grote lijn goed in de gaten. Ook ging ze twee jaar geleden met pensioen. 

Dat maakte deze twee mensen tot het ideale schrijverskoppel. Johanna Muis uit Odijk is de redacteur van het boek en het viel haar meteen op dat de stijl van beide schrijvers prima op elkaar aansloot. 

JUBILEUM Om het jubileum van de kerk te vieren was lang van te voren een uitgebreid programma bedacht door een werkgroep. Helaas gooide corona voor veel onderdelen daarvan roet in het eten. Er was bijvoorbeeld een bijzondere concertreeks, waarvan maar twee concerten hebben plaatsgevonden. Ook stiltewandelingen en schilderworkshops zijn niet doorgegaan. Op 13 september zou de jubileumdienst plaatsvinden, maar die werd veel kleiner dan de bedoeling was. 


De protestantse kerk, ‘Het Witte Kerkje’, te Odijk - Richard Thoolen

Maar de organisatie zit niet bij de pakken neer. Niet alles is van de baan. Zo werd twee week geleden een kunstwerk geplaatst in de tuin van de kerk. Ook het speciaal gebrouwen bier werd al gedronken. In september was de Open Monumenten Dag en stonden de deuren open

Het boek is ook onderdeel van het programma. De planning liep wat uit, maar op 21 december is het zover. Dan wordt het eerste exemplaar overhandigd, uiteraard in het Witte Kerkje. Er is lang aan gewerkt. In het voorjaar van 2018 werd het plan bedacht. Al snel zaten Raymond en Wil bij elkaar om de eerste opzet van het boek te maken. Wil: ,,Het boek gaat niet alleen over de kerk, maar over het hele dorp. Dat kan ook niet anders, het loopt allemaal door elkaar heen.”

WONINGEN Een voorbeeld daarvan zijn de woningen die vroeger van de kerk waren en zelfs een hele straat. Wil: ,,De protestantse kerk had tien huizen in bezit. Dat had vaak een dubbel doel. Ten eerste was het een investering, waar de kerk geld aan verdiende. Ten tweede werden behoeftige mensen opgevangen in die huizen.” Het laatste huis werd in 1983 verkocht. Een aantal staat er nog, veel van de woningen zijn gesloopt. Raymond: ,,Dat is eeuwig zonde. Als al die huizen er nog hadden gestaan, was de Meent een prachtige plek geweest.”

Ook de Odijkersteeg was lange tijd van de kerkelijke gemeente. Raymond: ,,De straat richting Zeist tot aan de Arnhemse Bovenweg was van de kerk in Odijk. Die was in 1532 door de Heer van Odijk geschonken. Pas in 1985 werd het recht om bomen te planten in de bermen aan de gemeente Zeist overgedaan. Het was niet meer van deze tijd.”

RIJKSWEG A12 Het bezit van die Odijkersteeg heeft er wel toe geleid dat het tunneltje onder de A12 er kwam. Wil: ,,Toen Rijksweg A12 aangelegd werd, wilde dominee Van Haaften dat er een tunneltje zou komen. Aan de andere kant van de Rijksweg woonden immers ook leden van de kerkgemeente en die zouden niet meer naar de kerk kunnen komen. Dat moest voorkomen worden natuurlijk.”

Van Haaften overlegde met de burgemeester, maar die wilde er geen energie in steken. Wil: ,,Toen is dominee Van Haaften samen met ouderling Abbing, voorouder van het huidige tuincentrum aan de Odijkerweg, naar de minister voor Verkeer en Waterstaat gegaan in Den Haag en hebben ze zo dat tunneltje geregeld. Dat kun je je nu toch niet meer voorstellen.”

Het duurde soms uren voordat we tussen de zes meter archief ineens iets bijzonders tegenkwamen.

BIJ DE BRON Het is ook een voorbeeld van de manier waarop Raymond en Wil te werk gingen. Ze doken echt in de archieven, zijn begonnen bij de bron. Wil: ,,In het archief in Wijk bij Duurstede is zes meter archief alleen van de kerk. Die hebben we doorgeplozen en het duurde soms uren voordat we tussen de gewone gegevens over dopen, trouwerijen en begrafenissen ineens iets bijzonders tegenkwamen. Zoals de opmerking over dit bezoek aan Den Haag. Daarmee zijn we verder gaan zoeken om dat verhaal compleet te krijgen.”   

Een aantekening die Raymond in het archief tegenkwam was die van de haan op de kerk. ,,Niemand wist wat de herkomst was van de haan op de kerk. In de boekhouding van de kerk kwam ik een declaratie tegen van de aanschaf van een haan, voor 250 gulden, van de dorpssmid. Deze is gedateerd op 1957, toen de kerk gerestaureerd werd.” 

SINTERKLAASGEDICHT Eerder werd een haan geschonken. ,,In 1902 werd een haan opgestuurd door een dominee uit de Betuwe die heel graag dominee wilde worden in Odijk. Dat is een leuk verhaal, omdat hij het opstuurde rond Sinterklaas en er zelfs een Sinterklaasgedicht bij had gedaan. Als het als omkoperij bedoeld was heeft dit niet gewerkt, want hij is nooit dominee geworden hier.”

De zoektocht bleek interessant, maar ook leerzaam. Wil: ,,Het viel me op hoezeer mensen kinderen van hun tijd zijn. Dominee Veldwijk was dominee van het Witte Kerkje, hij erfde na zijn tijd als dominee een plantage in Paramaribo met zestig slaven. De vader van Anton de Kom (Schrijver van Wij slaven van Suriname en verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog)  werd geboren op die betreffende plantage.” 

Ook de verhalen over kindersterfte en de dood van een jonge dominee raakten Wil. ,,Het zijn aandoenlijke verhalen, maar het gebeurde destijds natuurlijk veel vaker dan in onze huidige tijd.” 

BESTELLEN Nu het boek af is en binnenkort te koop is bij Primera in Odijk, Van Ravenswaay in Bunnik en te bestellen is via de website van het Witte Kerkje, zit het werk van Wil en Raymond erop. Of ze in een gat vallen, is maar zeer de vraag. Raymond: ,,Ik heb plannen voor een boek over Odijk in 1925.” Wil ging twee jaar geleden met pensioen. ,,Door het schrijven van dit boek ben ik niet zozeer gestopt met werken, maar ben iets anders gaan doen. Nu ga ik echt met pensioen.”  

door Agnes Corbeij

Van Kerk en Dorp
Foto: Van Kerk en Dorp
De cover van het boek over tweehonderd jaar Witte Kerkje.