Sterkenburg werkt op de verbeelding. Als je je ogen dicht doet dan kun je zo de ridders op de ronde toren met kantelen zien staan. Het is dan ook al enorm oud en staat al vele eeuwen op haar plek aan de rand van het laagland en de Langbroekerwetering. De verdedigingsburcht met zijn kenmerkende ronde toren werd namelijk al in de 13e eeuw gebouwd en in 1261 voor het eerst genoemd in documenten. 

De bisschoppelijke dienstmannen (ministerialen) uit het geslacht Van Wulven vestigden zich op Sterkenburg, om van daaruit de ontginningen te begeleiden. Zoals gebruikelijk werd de naam van de familie gekoppeld aan de naam van de burcht: Sterkenburg in dit geval. Net als bijvoorbeeld Rijsenburg, Huis Doorn en Kasteel Amerongen, werd Sterkenburg in 1536 een ridderhofstad. Het was aantrekkelijk om een ridderhofstad te zijn, want het betekende vrijstelling van belasting. Maar dat ging natuurlijk niet zomaar, er moest aan bepaalde voorwaarden voldaan worden. Zo konden alleen die adellijke huizen die omgeven waren door een gracht en voorzien van een ophaalbrug, en waarvan de eigenaar deel uitmaakte van de ridderschap, aangemerkt worden als ridderhofstad. Daarnaast was het bezit van een ridderhofstad een voorwaarde om zitting te kunnen nemen in de staten van Utrecht.

VERERVING EN VERKOOP Sterkenburg ging tot aan het begin van de 18e eeuw door vererving van hand tot hand. Uiteindelijk moest Florentina van Mathenesse haar erfgoed verkopen door de vele schulden die zij had uit haar huwelijk met Johan baron van Hardenbroek. Sterkenburg ging over naar de puissant rijke Mr Johan Frederik Mamuchet van Houdringe en via zijn zuster ging het weer over op het geslacht Van Westrenen. Deze familie had Sterkenburg tot 1847 in bezit. Grote verbouwingen maar ook nieuwbouw vond plaats. Koetshuizen, dienstgebouwen en stallen verrezen. Aan het eind van de 18e eeuw werd de tuin aangepakt. Er werd een begin gemaakt met het omvormen van een strakke formele tuin naar een meer romantisch aangelegde Engelse landschapstuin. Onder andere de bekende tuinarchitect Hendrik van Lunteren heeft hier de hand in gehad. De ridderhofstad werd steeds meer een buitenplaats.

DE FAMILIE KNEPPELHOUT Vanaf 1841 tot 1847 werd Sterkenburg verhuurd aan Johanna Maria Kneppelhout-de Gijselaar uit Leiden. Deze weduwe logeerde de zomermaanden op Sterkenburg met haar twee zoons Jan en Kees. Sterkenburg moet erg goed zijn bevallen, want in 1847 kocht Mr Karel Jan Frederik Cornelius (Kees) Kneppelhout het Kasteel. Sterkenburg kreeg door de komst van de familie Kneppelhout het aangezicht dat we nu nog kennen. De koetshuizen en de tuinmanswoning werden verbouwd, er kwam een duiventoren en oranjerie, en als tegenhanger van de ronde toren kwam er ook een vierkante toren. Geldzorgen waren er niet, hobby's en land genoeg. En familie was dichtbij, want Nieuw Sterkenburg (Beukenrode) en Doornveld waren ook landgoederen die bij het familiebezit hoorden. 

STERKENBURG IN DE 20E EEUW Toch kwam aan deze voorspoed ook een eind. In de jaren '30 van de 20e eeuw ging het niet goed met Sterkenburg. Achterstallig onderhoud, verwaarlozing en de Tweede Wereldoorlog maakten van de eens zo statige burcht een in verval rakend kasteel. Na de oorlog kwam er een kostschool op Sterkenburg en haar bijgebouwen, de kostschool werd geleid door psycholoog F.C. Brinkerink. Eind jaren '70 kwam er een splitsing van het landgoed, het kasteel Sterkenburg, enkele bijgebouwen, het tuinmanshuis en 5 ha. grond werd door de erfgenamen Kneppelhout verkocht aan Hendrik de Groot. De andere helft is tot vandaag de dag in handen van de familie Steengracht/Kneppelhout. De Groot stichtte een soort commune en het duurde niet lang of Sterkenburg zat vol mensen van allerlei pluimage, het kasteel werd compleet uitgewoond.

In 2004 kwam Sterkenburg in handen van de familie Van Helsdingen, de huidige eigenaren van het kasteel en buitenplaats. Voor de restauratie van het kasteel en haar bijgebouwen werd een Stichting in het leven geroepen en met succes. Langzaam maar gestaag wordt Sterkenburg weer het prachtige landgoed van weleer. Het is een zeer aantrekkelijke trouwlocatie en er zijn bed & breakfast kamers in de Middeleeuwse toren. Maar…er moet nog veel gebeuren. Jelle van Helsdingen: ,,We zijn blij met de bijdrage van het Parelfonds, zodat we de hoofdbrug met de gietzinken leuningen konden restaureren. In de tijd dat het werd gemaakt, medio 19e eeuw, was gietzink enorm modern. Het is fijn om de tijd van toen weer te kunnen herstellen op deze manier. Het gaat langzaam, maar het vordert gestaag." 

door Annet Werkhoven

[][Bronnen/beeldmateriaal:

[][www.kasteelsterkenburg.nl

[][E. J. Demoed: In een lieflijk landschap (Zaltbommel, 1974);

[][C. L. van Groningen: De Utrechtse Heuvelrug. De Stichtse Lustwarande. Buitens in het groen (Zwolle, 1999);

[][Mr O.W.C. Mertens: Doorn en Sterkenburg, Stichting Landgoedvrienden, 2011

[][Met veel dank aan: de heren Jelle en Alex van Helsdingen 

Kasteel Sterkenburg is de bron van behoorlijk wat lijnen.

Een luchtfoto van Sterkenburg.

Annet Wekhoven
Foto: Annet Wekhoven