Acht eeuwen oude waterput te bewonderen in de Watertoren van Werkhoven

WERKHOVEN Bijna 15 jaar lang stond hij te verstoffen in een donker archief van de provincie Utrecht. Vanaf Open Monumentendag is de 800 jaar oude waterput uit Werkhoven van een holle boomstam, eindelijk zichtbaar voor publiek, met dank aan stichting Vrienden van het Witte Kerkje in Odijk. Hij werd vrijdag overgebracht naar de Watertoren in Werkhoven. Op 10 en 11 september is hij voor het publiek te bewonderen.

door Agnes Corbeij

Tijdens de werkzaamheden in 2008 aan de provinciale weg, voor de aanleg van de busbaan, werd de boomstamwaterput gevonden en uitgegraven door archeologen van Raap. Dorpshistoricus Johan van Impelen verdiepte zich in de waterput en vertelde erover tijdens een Werkhovens Café in 2015. Hij vertelt dat de boomstamwaterput uit de late middeleeuwen komt, rond 1200. 

UITGEHOLD ,,Al in de bronstijd komen waterputten voor, gemaakt van boomstammen. Boomstamwaterputten werden van dikke, meestal eiken boomstammen gemaakt. De stam werd in de lengte in twee of meer delen gekliefd om hem uit te hollen. Het uithollen gebeurde door te kappen, maar kon ook door vuur worden gerealiseerd. Na het uithollen werden de buitenste delen weer samengevoegd en vormden op deze manier de buitenwand van de put.”

Vrijdag kwam de boomstamwaterput aan bij de Watertoren in Werkhoven. Cock en Johan tilden hem naar binnen. - Agnes Corbeij

In het verslag van Raap is inderdaad te lezen dat de put uit twee delen bestaat, bij elkaar gehouden met krammen. Conserveren van een dergelijke waterput is een ingewikkeld en langdurig proces. Dit gebeurde bij Archeoplan in Delft. Eerst werd de put in delen in een speciale vloeistof gedompeld om uit te spoelen. Daarna werden de delen in de vriesdroger geplaatst.

BEVRIEZEN Uit het verslag van Raap: ,,De putdelen zijn hierin letterlijk droog gevroren: door sublimatie verdampt het ijs en blijft de oorspronkelijke vorm en textuur van een houten voorwerp behouden. Na enkele weken tot drie maanden kan er geen water meer uit de voorwerpen worden onttrokken en komt het hout volledig ‘droog’ uit de vriesdroger.”

Dit proces nam in totaal een jaar in beslag. In het verslag van 2009 is Raap positief over tentoonstellen van de put. ,,Als het laatste onderdeel binnenkort uitbehandeld is, wordt de waterput in elkaar gezet en in een speciale vitrine tentoongesteld. Dan kan iedereen de fraaie vondst met eigen ogen bewonderen.”

Dat laatste is echter nooit gebeurd. Johan van Impelen: ,,Iedereen vond de opstelling in de oorspronkelijke behuizing te grof of het onderwerp sloot niet aan bij de bedrijfsvoering.” Maar nu gebeurt het dus uiteindelijk wel. Carolien en Cock Smeulders, eigenaren en bewoners van de Watertoren in Werkhoven, vinden het een aanvulling. Stichting Vrienden van het Witte Kerkje heeft de subsidie verstrekt die nodig was voor de vitrine waar de waterput in komt. Het geld is bijeengebracht door kringloopwinkel ‘t Snuffelhonk. 

HISTORIE Bij het renoveren van de watertoren hebben Cock en Carolien ook altijd de historie in het achterhoofd gehouden. ,,We hebben, waar dat kan, de toren zo veel mogelijk origineel gehouden. We hebben bijvoorbeeld de zuilen niet opnieuw gestuukt, en binnen zijn de meeste buizen nog gewoon te zien.” Carolien is sinds dit jaar lid van het comité dat Open Monumentendag organiseert in de gemeente Bunnik.

De waterput tijdens de opgravingen. - Johan van Impelen

De boomstamwaterput past bij de watertoren. Carolien: ,,Water is het verbindende thema, we vinden het mooi passen bij de toren en het is een publiekstrekker.” De waterput wordt op de zesde verdieping geplaatst. ,,Dat is de uitzichtvloer, waar we tijdens de rondleidingen ook altijd komen.” 

OMD Op zaterdag 10 september worden er twee rondleidingen gegeven, op zondag 11 september zijn het er zeven. Het hele programma staat op de website van het comité. Iedereen is welkom.